دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

راپرت‌های مؤدب‌الدوله نفیسی و آموزش شاهپور محمدرضا در سوئیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه تاریخ. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تهران. تهران. ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با استفاده از 197 برگ سند مربوط به بازه زمانی 27 اسفند 1311 تا پنجشنبه 20 فروردین 1315 خورشیدی مرتبط با دوره تحصیل شاهپور محمدرضا در سوئیس با روش پژوهش تاریخی با رویکرد تحلیل انتقادی اسناد درصدد پاسخ به این‌پرسش‌ها است که اسناد جدید چه تصویری از بایسته‌های آموزش ولیعهد در دوره مدرن تاریخ ایران ارائه می‌کنند و بازنمایی چهره رضاشاه به عنوان پدر و پادشاهی که ولیعهد خود را برای آینده آموزش می‌داد، در این اسناد چگونه است؟ فرضیه تحقیق حاضر این است که آموزش ولیعهد در ادامه تحولات آموزشی رخ‌داده در جامعه ایرانی در دوره قاجاریه و همگام با آموزش فرزندان اعیان و اشراف ترکیبی ایرانی و فرنگی داشت و همانقدر از سنت‌های ایرانی بهره می‌برد که همگام با تحولات آموزشی جهان جلو می‌رفت. علاوه بر این اسناد راوی چهره‌ای جدید از رضاشاه است که برخلاف روایت مشهور نه چهره‌ای مقتدر که سیمای پدری نگران و مضطرب نسبت به سرنوشت فرزندش را نشان می‌دهد که در آستانه تجدد، همچنان به نقش سنتی پدرانه خود وفادار بود. اسناد حاضر همچنین حاوی جزئیات بسیاری درباره برنامه آموزشی، نمرات درسی، علایق درسی شاهزاده، تفریحات و حتی برنامه غذایی، دیدگاه‌ها و روابط او با کادر مدرسه و دیگر دانش‌آموزان است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Reports by Modabb al-Dawla Nafisi and the Education of Crown Prince Mohammad Reza in Switzerland

نویسنده English

Zahra Hatami
Faculty Member, Assistant Professor, History, Faculty of Literature and Humanities, Department of History, University of Tehran, Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Abstract:
The present study examines 197 documentary folios dating from 18 March 1933 to 9 April 1936, relating to the period of Crown Prince Mohammad Reza Pahlavi’s education in Switzerland. Employing a historical research methodology grounded in the critical analysis of documentary sources, the study seeks to address the following questions: What new conception of the educational requirements of the crown prince during the modern era of Iranian history emerges from these documents? And how is Reza Shah represented in these sources—as both a father and a monarch preparing his heir for future leadership?

The study argues that the crown prince’s education was a continuation of the educational transformations that had unfolded within Iranian society during the late Qajar period. Similar to the education received by the children of Iran’s political and social elite, it embodied a hybrid model that integrated both Iranian and European educational traditions, drawing upon indigenous cultural values while simultaneously embracing contemporary global developments in education. Furthermore, the documents offer a previously overlooked portrayal of Reza Shah. Contrary to the dominant image of an uncompromisingly authoritarian ruler, they depict a concerned and often anxious father, deeply invested in his son’s future and, despite his commitment to modernization, still attached to the traditional paternal responsibilities expected within Iranian society.

The documents also provide a wealth of information regarding the crown prince’s educational program, academic achievements and grades, intellectual interests, recreational activities, dietary regimen, personal views, and relationships with school authorities and fellow students. Such evidence offers valuable insight into the formative years of the future monarch and the broader cultural and educational dynamics that shaped elite upbringing in modern Iran.

کلیدواژه‌ها English

Mohammad Reza Pahlavi
Reza Shah Pahlavi
Crown Prince&‌‌‌‌‌‌‌‌rsquo
s Education
Modabb al-Dawla Nafisi
Switzerland
کتابنامه:
منابع فارسی:
1.      ابتهاج، ابوالحسن. خاطرات ابوالحسن ابتهاج. تهران: علمی، ۱۳۷۱.
2.      اعظام قدسی، حسن. خاطرات من یا روشن‌شدن تاریخ صدساله. تهران: ابوریحان، ۱۳۴۹.
3.      امیر علایی، شمس‌الدین. صعود محمدرضا شاه به قدرت یا شکوفایی دیکتاتوری. بی‌جا: مؤلف، ۱۳۶۱.
4.      امیر طهماسب، عبدالله. تاریخ شاهنشاهی اعلیحضرت رضاشاه پهلوی. تهران: مطبعه مجلس، ۱۳۰۴.
5.      اوبن، اوژن. ایران امروز (۱۹۰۶–۱۹۰۷ م.). ترجمه، حواشی و توضیحات علی‌اصغر سعیدی. تهران: زوار، ۱۳۶۲.
6.      اسپاروی، ویلفرید. فرزندان درباری ایران. ترجمه محمدحسین آریا لرستانی. تهران: قلم، ۱۳۶۹.
7.      الموتی، مصطفی. ایران در عصر پهلوی: شگفتی‌های زندگی رضاشاه. جلد ۱. لندن: چاپخانه پکا، ۱۳۶۹.
8.      بهرامی، عبدالله. تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در زمان ناصرالدین‌شاه تا آخر سلسله قاجاریه. بی‌جا: کتابخانه سنایی، ۱۳۴۴.
9.      بیگدلی، غلامحسین. از کاخ‌های شاه تا زندان‌های سیبری. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۸.
10.  پهلوی، محمدرضا شاه. پاسخ به تاریخ. به کوشش شهریار ماکان. تهران: شهراب، ۱۳۷۱.
11.  پهلوی، محمدرضا شاه. مأموریت برای وطنم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹.
12.  رضازاده شفق، صادق. تاریخ ادبیات ایران. تهران: دانشگاه پهلوی، ۱۳۵۲.
13.  ساتن، الول. رضاشاه کبیر یا ایران نو. ترجمه عبدالعظیم صبوری. تهران: تابش، ۱۳۳۵.
14.  سرتیپ بیگلری، حیدرقلی. خاطرات یک سرباز. تهران: ستاد بزرگ‌ارتشتاران، ۱۳۵۰.
15.  شاهید، جعفر. چهره‌های درخشان شاهنشاهی ایران از کورش‌شاه تا محمدرضا شاه (پهلوی دوم)، شاهنشاه آریامهر. تهران: روزنامه جوانمردان، ۱۳۵۰.
16.  شاهید، جعفر. دودمان پهلوی، جریان ملی‌شدن صنعت نفت ایران، تاریخ و شرح‌حال خاندان سلطنتی. بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
17.  صدر هاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. جلد ۲. اصفهان: کمال، ۱۳۶۳.
18.  صفائی، ابراهیم. بنیادهای ملی در شهریاری رضاشاه کبیر. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، ۲۵۳۵.
19.  صفائی، ابراهیم. پنجاه سال (۲۴۳۶–۲۴۸۵). تهران: وزارت فرهنگ و هنر، ۲۵۳۶.
20.  صفائی، ابراهیم. کودتای ۱۲۹۹ و آثار آن. بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
21.  صدیق، عیسی. یادگار عمر: خاطراتی از سرگذشت دکتر عیسی صدیق. تهران: امیرکبیر، ۱۳۴۵.
22.  فردوست، حسین. ظهور و سقوط سلطنت پهلوی. ویراسته عبدالله شهبازی. تهران: اطلاعات، ۱۳۸۲.
23.  فرمان‌فرمائیان، محمدولی. از روزگار رفته حکایت. جلد ۲. به کوشش منصوره اتحادیه (نظام‌مافی) و بهمن فرمان. تهران: کتاب سیامک، ۱۳۸۲.
24.  قدیمی، ذبیح‌الله. تاریخ ۲۵ساله ارتش شاهنشاهی ایران. تهران: چاپخانه مجلس و بانک ملی، ۱۳۲۶.
25.  گزارش محتوایی اسناد مکاتبات مربوط به دوران تحصیل شاه در سوئیس ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۵. فصلنامه مطالعات تاریخی، شماره ۵۳ (۱۳۹۵): ۱۹۵–۲۷۱.
26.  حاجی‌نیا، محمد رسول. اصول افکار و عقاید شاهنشاه آریامهر اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی. جلد ۱. تبریز: بی‌نا، ۱۳۴۶.
27.  حکیم الهی، نصرت‌الله. عصر پهلوی و تحولات ایران: مخصوص شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران. تهران: شرکت سهامی چاپ و انتشارات کتب ایران، ۱۳۴۶.
28.  خاطرات یک نخست‌وزیر: دکتر احمد متین دفتری. به کوشش باقر عاقلی. تهران: علمی، ۱۳۷۰.
29.  خسروداد، ملیحه، انصاری، تورج، باتمانقلیچ، محمودعلی، خاطرات ملکه پهلوی. تهران: به آفرین، ۱۳۸۱.
30.  طلوعی، محمود. من و برادرم: خاطرات اشرف پهلوی. تهران: علم، ۱۳۷۵.
31.  مکی، حسین. تاریخ بیست‌ساله ایران. جلد ۶. تهران: ناشر، ۱۳۶۲.
32.  مختاری، حبیب‌الله. تاریخ بیداری ایران. تهران: بی‌نا، ۱۳۲۶.
33.  منوچهریان، مهرانگیز. سناتور: فعالیت‌های مهرانگیز منوچهریان بر بستر مبارزات حقوقی زنان ایران. به کوشش نوشین احمدی خراسانی و پروین اردلان. تهران: توسعه، ۱۳۸۲.
34.  میرزا صالح، غلامحسین. رضاشاه: خاطرات سلیمان بهبودی، شمس پهلوی و علی ایزدی. تهران: طرح نو، ۱۳۷۲.
35.  نهاوندی، هوشنگ. رضاشاه فرزند ایران. لس‌آنجلس: شرکت کتاب، ۱۴۰۲.
روزنامه:
36.  ایران سلطانی. سال ۸، شماره ۱۷، ۶ رمضان ۱۳۲۳ق.
اسناد منتشرنشده:
37.  اسناد منتشرنشده، ۱۹۷ برگ، شامل راپرت‌های مؤدب‌الدوله نفیسی و نامه‌های رد و بدل‌شده میان شاهپور محمدرضا و خاندان سلطنتی.

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 19 شهریور 1405