دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

تحول تشکل‌های صنفی-فرهنگی در ایران عصر پهلوی؛ واکاوی تکوین و فرجام کانون مهندسین ایران (۱۳۲۱-۱۳۵۷)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران ،ایران
2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران پس از اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی-تحلیلی به بررسی جایگاه کانون مهندسین ایران در ساختار اجتماعی و سیاسی معاصر می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین روند گذار این تشکل از یک نهاد صرفاً فنی و صنفی به یک بازیگر اثرگذار در عرصه قدرت و سیاست‌گذاری‌های کلان توسعه در ایران است. فرضیه بنیادین پژوهش بر این استوار است که کانون مهندسین، در واقع بازوی اجرایی «تکنوکراسی» در ایران بود که با اتکا به دانش مدرن و الگوبرداری از ساختارهای مدنی غرب، درصدد بازتعریف رابطه میان نخبگان فنی و حاکمیت برآمد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کانون مهندسین با وجود تلاش مستمر برای حفظ مرزهای صنفی و پرهیز از تلاطم‌های حزبی، به دلیل ماهیت مدرنیزاسیون در ایران، ناگزیر به ورود به عرصه سیاست شد. این تشکل با اتخاذ استراتژی «تفکیک تشکیلاتی» و تأسیس «حزب ایران»، سعی نمود موجودیت فنی خود را از آسیب‌های سیاسی مصون بدارد و در عین حال، نفوذ مدیریتی خود را در بدنه دولت تثبیت کند. روش تحقیق در این مقاله، تحلیل اسنادی و توصیفی-تحلیلی با تکیه بر اسناد اعم از منتشر شده، آرشیوهای محرمانه شهربانی، مطبوعات تخصصی و خاطرات فعالان این حوزه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Evolution of Professional-Cultural Associations in Pahlavi-Era Iran: An Analysis of the Formation and Demise of the Iranian Engineers' Association (1942–1979)

نویسندگان English

الهام ملک زاده 1
Narges Kalaki 2
1 Department of Social and Economic History, Institute of History, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
2 PhD student in the field of Post-Islamic Iranian History, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

Utilizing a historical-analytical framework, this research examines the position of the Iranian Engineers' Association within the contemporary socio-political landscape. The core objective of the study is to elucidate the evolution of this association from a purely technical professional guild into a pivotal agent of power and macro-developmental policymaking in Iran. The fundamental hypothesis posits that the Association served as the executive manifestation of "technocracy" in Iran, leveraging modern knowledge and modeling Western civil structures to reconfigure the nexus between technical elites and the state. The findings indicate that, despite consistent efforts to maintain professional boundaries and avoid partisan volatility, the inherent nature of modernization in Iran necessitated an inevitable foray into the political sphere. By adopting a strategy of "organizational decoupling" and establishing the "Iran Party," the Association sought to insulate its technical identity from political risks while simultaneously cementing its managerial influence within the state bureaucracy. The methodology employs documentary analysis and descriptive-analytical inquiry, drawing upon classified police archives, specialized periodicals, and practitioner memoirs.

کلیدواژه‌ها English

: Iranian Engineers' Association
Technocracy
Symbolic Capital
Iran Party
San'at (Industry) Magazine
Technical Elites
Pahlavi Era
منابع و مآخذ
الف) اسناد و منابع آرشیوی
 - آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۶۰ : ۱.
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۶۰ : ۷.
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۶۰: ۹۰.
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۶۰: ۹۱
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۸۰: 24.
- آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامی، شماره بازیابی ۰۲۱۸۶۰: ۶۵.
- سازمان اسناد انقلاب اسلامی، اسناد احزاب، جلد ۱ و ۲، تهران.
-  سازمان اسناد ملی ایران، اسناد مطبوعات ایران (۱۳۲۰-۱۳۳۲)، جلد ۳، تهران، ۱۳۷۷.
-  گزارشات محرمانه شهربانی، سال ۱۳۲۶، پرونده‌های مربوط به تشکل‌های صنفی و احزاب.
ب) کتب فارسی
- اشرف، احمد و علی عزیزی، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران: نشر نیلوفر، ۱۳۹۳.
- برزین، مسعود، شناسنامه مطبوعات ایران (۱۲۱۵-۱۳۵۷)، تهران: نشر بهجت، ۱۳۷۱.
- خبرنامه، کانون مهندسین فارغ التحصیلان دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران، ۱۳۹۲ .
- دامغانی، محمدتقی، جامۀ آلوده در آفتاب، ویراستار: باقر مومنی، فرانکفورت: نشر البرز، ۱۳۸۲.
- صدیق، عیسی، یادگار عمر، جلد ۲، تهران: شرکت سهامی طبع کتاب، ۱۳۶۴.
- طاهراحمدی، محمود، اسنادی از اتحادیه‌های کارگری (1321-1322)، انتشارات سازمان اسناد ملی ایران، تهران، 1379.
- طیرانی، بهروز، اس‍ن‍اد اح‍زاب‌ س‍ی‍اس‍ی‌ ای‍ران‌ (۱۳۳۰-۱۳۲۰‌)، ج1، انتشارات س‍ازم‍ان‌ اس‍ن‍اد م‍ل‍ی‌ ای‍ران‌، پ‍ژوه‍ش‍ک‍ده‌ اس‍ن‍اد‏‫، تهران، 1376.
-  فراستخواه، مقصود، استادان استادان چه کردند: تاریخ دارالمعلمین و دانشسرای عالی (۱۲۹۶-۱۳۵۷)، تهران: نشر نی، ۱۴۰۰.
-  نجاتی، غلامرضا، خاطرات مهندس بازرگان: شصت سال خدمت و مقاومت، جلد1و2، تهران: مؤسسۀ رسا، ۱۳۷۵/۱۳۷۷.
- وورژه، موریس، جامعه‌شناسی سیاسی، مترجم: ابوالفضل قاضی، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۲.
ج) کتب لاتین
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241-258). Greenwood.
 Bourdieu. P. (1990). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Routledge.
د) مقالات
- طاهراحمدی، محمود، «اسناد بیوتات؛ اصلاحات سپهسالار»، فصلنامه گنجینه اسناد، سال ۱۵، شماره ۶۰، ۱۳۸۴.

  • تاریخ دریافت 02 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 05 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1405