دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

«محله قطب آباد و مسجد قطب اولیاء کرمان؛ پژوهشی تاریخی -تحلیلی بر جایگاه محله، وقف‌نامه مسجد و کتیبهٔ نویافته».

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 نسخه پژوه و محقق علوم حدیث قم عضو محققین کتابخانه آیت الله مرعشی قم مرکز تخصصی علوم و معارف حدیث
2 دانشجوی ارشد رشته تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم.
چکیده
محله قطب‌ آباد در بافت تاریخی شهر کرمان، یکی از کهن‌ ترین نواحی شهری است که پیشینه‌ ای بیش از پنج قرن دارد. تحلیل منابع تاریخی و اسنادی نشان می‌ دهد که این محله از دوره صفویه تا قاجار نه تنها مرکز فعالیت‌ های دینی و آموزشی، بلکه عرصه‌ ای برای تکوین و تداوم روابط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کرمان بوده است. نوشتار حاضر در صدد بازشناسی و تحلیل جایگاه مسجد محله قطب آباد به عنوان مرکز فرهنگی، مذهبی این محله بوده و نقش موقوفات مسجد در اقتصاد قطب آباد را ترسیم نموده است. پژوهش پیش رو با در نظر داشتن بناهای وابسته و اهمیت آن کوشیده است تا یافته ها ی نو پیرامون مسجد محله، کتیبه های موجود، تحول تاریخی نام و بنای مسجد ارئه دهد تا به این وسیله فضای حاکم بر محله قطب آباد در سه محور فرهنگی، اقتصادی و سیاسی به صورت کامل بازشناسی شود. این مقاله با روش تاریخی و رویکرد توصیفی تحلیلی سامان یافته و روش گردآوری داده ها کتابخانه ای و با مطالعه کتیبه ها و بنای مسجد انجام شده است.در نهایت به نظر می رسد محله تاریخی قطب‌ آباد، در مجاورت ارگ حکومتی و میان کانون‌ های تجاری و مسیرهای رفت‌ و آمد رجال سیاسی، یکی از فعال‌ تر ین هسته‌ های شهری کرمان در سه قرن اخیر بوده است. مسجد قطب‌ اولیاء در قلب این بافت، با وقف‌ نامه صفوی در مجاورت مدرسه علمیه، بازارچه وابسته و پیوند با سنت‌ های مذهبی محله، نقشی هم‌ زمان فرهنگی و اقتصادی ایفا کرده و به محور هویت اجتماعی قطب‌ آباد بدل شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Qotbābād Neighborhood and the Qotb al Awliyāʾ Mosque of Kerman:

نویسندگان English

amirhoseyn dehghananarestani 1
hamed kazrooni 2
1 Manuscript researcher and scholar of Hadith studies; Qom member of the research staff of the Ayatollah Mar‘ashi Najafi Library Qom Specialized Center for Hadith Sciences and Knowledge
2 Master’s Student in the History of Islamic Culture and Civilization, University of Maaref, Qom, Iran
چکیده English

The Qotbābād neighborhood, located within the historical fabric of the city of Kerman, is among the oldest urban quarters of the city, with a documented history spanning more than five centuries. An analysis of historical and documentary sources indicates that from the Safavid to the Qajar periods, this neighborhood functioned not only as a center of religious and educational activities, but also as a key arena for the formation and continuity of Kerman’s social, economic, and political relations. The present study seeks to re examine and analyze the position of the Qotbābād neighborhood mosque as the cultural and religious core of the quarter and to clarify the role of its endowments (waqf) in shaping the local economy. By considering the mosque together with its associated structures and their functions, this research aims to present new findings on the neighborhood mosque, its existing inscriptions, and the historical transformation of the mosque’s name and physical structure. Through this approach, the prevailing cultural, economic, and political landscape of the Qotbābād neighborhood is reconstructed in a comprehensive manner.

کلیدواژه‌ها English

Qotbābād Quarter of Kerman
Masjid-e Qotb al-Awliyāʾ
Safavid and Qajar Waqf Deeds
Socio-Economic Functions of the Mosque
Structure of Historical Neighborhoods in Kerman
Waqf Inscriptions
1. ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین، (1405ق)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة، تصحیح: مجتبی عراقی، قم: دار سید الشهداء للنشر.
2. افضل الملک، غلامحسین، (بی تا)، سفرنامه خراسان و کرمان، تصحیح: قدرت الله روشنی، تهران: توس.
3. برقی، احمد بن محمد بن خالد، (1371)، المحاسن، قم: دارالکتب الاسلامیة.
4. دانشور، محمد، (1388)، محله های قدیمی شهر کرمان، کرمان: بنیاد کرمان شناسی.
5. رزم آرا، (1328)، فرهنگ جغرافیایی ایران، تهران: سازمان جغرافیایی کشور.
6. صدوق، محمد بن علی، (1413ق)، من لایحضره الفقیه، تصحیح: علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
7. کلینی، محمد بن یعقوب، (1429ق)، الکافی، قم: دارالحدیث.
8. محرابی کرمانی، (1320)، تذکرة الاولیاء، تهران: بی جا.
9. مسعود صفایی پور، سلمان ایزد نژاد، (1403)، مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم، دوره سوم، شماره 1، بهار و تابستان 1403، پیاپی3.
10. مشیزی کرمانی، (1369)، تذکره صفویه کرمان، تصحیح و حاشیه: محمد ابراهیم باستانی پاریزی، تهران: نشر علم.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1405