دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی

چالش ها و معضلات صنعت چرم ایران در دوران پهلوی (بر اساس اسناد منتشر نشده از 1304 تا 1323ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه رازی
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی
3 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی
چکیده
صنعت چرم از جمله صنایع نوینی بود که در عصر پهلوی با توجه به سیاست‌های اقتصادی دولت پدید آمد. البته در دوران قاجار کارگاه‌های تولید چرم وجود داشت. اما در این دوره تلاش شد، تا با ایجاد کارخانه‌هایی در مناطقی که شرایط مساعدی برای تولید داشتند، نیازهای بازار برطرف گردد. در این میان، تولیدکنندگانی که از اواخر دوره قاجار در حوزه چرم فعالیت می‌کردند، مورد توجه واقع شدند. اما از همان ابتدا به سبب رویکردهای دولت پهلوی حاکمیت در تولید و واردات چرم با مشکلات فراوانی مواجه شدند. بنابراین، سؤالی که مطرح می‌شود، که چرا دولت پهلوی به رغم، حمایت از تأسیس کارخانه‌های جدید و تصمیم برای صنعتی کردن ایران، نتوانست از صاحبان صنعت چرم حمایت لازم را انجام دهد؟ فرضیه مطرح شده این است که واردات گسترده چرم به سبب قراردادهایی که دولت با کشورهای خارجی داشت و نیز نفوذ بازرگانانی که چرم را به کشور وارد می‌کردند، باعث شد تا تولیدکنندگان داخلی با مشکلات جدیدی روبرو شوند. این مقاله با رویکرد توصیفی و تحلیلی مبتنی بر اسناد منتشر نشده، قصد دارد با مطالعه دقیق این اسناد، ابعاد گوناگون موضوع را تحلیل نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست‌ دولت پهلوی در حوزه چرم تا حدودی برنامه ریزی شده و دقیق نبود، زیرا دولتمردان قصد داشتند تا در مدت زمان اندکی بازار این محصول را به خودکفایی برسانند؛ ولی در نهایت، قدرت واردکنندگان بانفوذ چرم و سوءمدیریت توان تولید و توزیع کارخانه‌داران داخلی را به چالش کشید و پیامدهای منفی را برای محصولات آنان به دنبال داشت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The challenges and problems of the Iranian leather industry during the Pahlavi era (Based on unpublished documents from 1304 to 1323)

نویسندگان English

mitra khodayari shahsavari 1
rohollah bahrami 2
talat dehpahlavan 3
pourya esmaeili 3
1 Master's student in the history of Islamic Iran, Razi University
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University
3 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University
چکیده English

The leather industry was one of the new industries that emerged in the Pahlavi era in accordance with the government's economic policies. Of course, there were leather production workshops during the Qajar era. However, during this period, efforts were made to meet the needs of the market by establishing factories in areas that had favorable conditions for production. In the meantime, manufacturers who had been active in the leather sector since the late Qajar era were taken into consideration. However, from the very beginning, due to the approaches of the Pahlavi government in the production and import of leather, they faced many problems. Therefore, the question that arises is why the Pahlavi government, despite supporting the establishment of new factories and the decision to industrialize Iran, failed to provide the necessary support to the owners of the leather industry? The hypothesis put forward is that the widespread import of leather, due to the contracts the government had with foreign countries and the influence of merchants who imported leather into the country, caused domestic producers to face new problems. This article, with a descriptive and analytical approach based on unpublished documents, aims to analyze various aspects of the issue by carefully studying these documents. The findings show that the Pahlavi government's policy in the leather sector was somewhat planned and not precise, because the government officials intended to make the market for this product self-sufficient in a short period of time; but ultimately, the power of influential leather importers and mismanagement challenged the production and distribution capabilities of domestic manufacturers and had negative consequences for their products.

کلیدواژه‌ها English

Leather industry
Pahlavi government
Manufacturers
Leather merchants
Leather documents
Iran
فهرست منابع
الف) اسناد:
 سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)
- تلگراف وزارت پست و تلگراف و تلفن، شماره 228، 30/03/1312.
- تلگراف وزارت اقتصاد ملی، شماره 8726، 06/04/1312.
- نامه اداره کل تجارت، شماره 8724، 06/04/1312.
- نامه شرکت چرم­سازی همدان به فرمانداری همدان، شماره 1754، 05/06/1323.
 - نامه شرکت نسبی برادران مخزنی – تهران به نخست وزیر، شماره 481، 22/10/1322.
- نامه رئیس دفتر نخست وزیر به آقای حسن عسگری، شماره 15188، 11/09/1323.
- نامه اداره بازرسی کل (وزارت صناعت و معادن)، شماره 3703، 14/07/1317.
- نامه اداره صنایع ملی و آمار (وزارت صناعت و معادن)، شماره 2536، 16/07/1317.
- نامه اداره صنایع ملی و آمار (وزارت صناعت و معادن)، شماره 3377، 14/07/1317.
  - نامه اداره بازرسی کل (وزارت صناعت و معادن)، شماره 348، 03/02/1317.
- نامه اداره صنایع ملی و آمار (وزارت صناعت و معادن)، شماره 4795، 21/10/1317.
- نامه شرکت سهامی چرم­سازی تهران به رئیس الوزرا، شماره 154، 18/12/1315.
- نامه شرکت سهامی چرم­سازی تهران به وزرات دارایی، قسمت اقتصادی – اداره کل معاملات خارجی، شماره 142، 21/02/1320.
- نامه وزرات دارایی، قسمت اقتصادی – اداره کل معاملات خارجی به شرکت سهامی چرم­سازی تهران، شماره 192/36، 24/02/1320.
ب) روزنامه:
- روزنامه آزادی، سال چهارم، 1308ش.
 
 
ج) کتاب:
- آبراهامیان، یرواند (1383)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمدگل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی.
- ــــــــــــــــ (1394)، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی.
- اسماعیلی، علیرضا وحسن شفیعی و علی اکبر  علی اکبری بایگی (1378)، اسنادی از انتخاب مجلس شورای ملی در دوره پهلوی اول، مرکز اسناد ریاست جمهوری، سازمان انتشارات: وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران.
- الهیاری، فریدون (و دیگران) (1393)، تاریخ حرف صنایع و تجارت استان اصفهان از دوره باستان تا انقلاب اسلامی، اصفهان، انتشارات دانشگاه اصفهان.
- ‌ بدیعی، ربیع‌ (1362)، جغرافیای‌ مفصل‌ ایران‌، ج‌ ۳، تهران، اقبال.
- تفضلی، احمد (1383)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به کوشش: ژاله آموزگار، تهران، سخن.
- جمال­زاده، محمدعلی (1335)، گنج شایگان یا اوضاع اقتصادی ایران، تهران، انتشارات اداره کاوه.
- خلیلی­خو، محمد رضا (1373)، توسعه و نوسازی در دوره رضاشاه، تهران، مرکز انتشارات جهاد دانشگاهی.
- رحمانیان، داریوش (1395)، ایران بین دو کودتا، تهران، سمت.
- عبدی، عیسی (1383)، اسناد و مکاتبات، تیمور تاش وزیر دربار پهلوی (1304- 1312 ه-ش)، مرکز اسناد ریاست جمهوری، سازمان انتشارات: وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران.
- فردوست، حسین (1388)، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج1، به کوشش عبدالله شهبازی، تهران، انتشارات اطلاعات.
-  فوران، جان (1387)، مقاومت شکننده – تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
- کرونین، استفانی (1383)، رضاشاه و شکل گیری ایران نوین، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران، جامی.
- محبوبی­اردکانی، حسین (1376)، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ج2 و3، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
- مختاری­اصفهانی، رضا (1383)، گزارش­های ایالات و ولایات از اوضاغ اجتماعی و اقتصادی (1310 ه-ش)، مرکز اسناد ریاست جمهوری، سازمان انتشارات: وزارت فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران.
- میلسپو، آرتور (و دیگران) (1396)، وضعیت مالی و اقتصادی ایران در دوره رضاشاه، ترجمه شهرام غلامی، تهران، نشر تاریخ ایران.
- نجف­زاده، علی (و دیگران) (1403)، تاریخ اقتصادی مشهد (از دوره ناصری تا انقلاب اسلامی)، ج1، مشهد، انتشارات بوی شهر بهشت.
- همایون­کاتوزیان، محمدعلی (1385)، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، مرکز.
د) مقاله:
- پارسا، نکیسا (1387)، چرم همدان از فرهنگ تا صنعت، فصلنامه فرهنگ مردم، ش26، صص86 – 101.
- وشمه، علی (و دیگران) (1395)، نقش صنایع آلمانی در نوسازی صنایع ایران در دوره رضاشاه پهلوی، فصلنامه پژوهشنامه تاریخ، س12، ش45، صص149- 168.
ه) سایت:
- امیر رضا باودر، فراز و فرود چرم خسروی تبریز، سایت مجله اختصاصی صنعت نساجی و فرش ماشینی ایران، 07/01/1403  https://kohanjournal.com
- مرادیان منفرد، علی محمد جمعه 15 دی 1402، مدخل اردشیر یگانگی، مرکز دایره­المعارف بزرگ اسلامی https://www.cgie.org.ir                                                                                                                                                                          

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 11 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 29 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1405