انجمن علمی تحقیق و تصحیح نسخه های خطی ایران دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی 3116-0492 1 1 2026 03 21 Documentary Narratives of the Endowments of Qajar Statesmen: Political and Economic Function of Endowments روایت اسنادی از موقوفات دولتمردان قاجار: کارکرد سیاسی و اقتصادی موقوفات 219 235 242130 10.22034/dpr.2026.242130 FA سیده فهیمه موسوی دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران، ایران. دانش آموخته کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. 0009-0008-3727-1871 Journal Article 2025 03 03 Many studies have addressed the social function of endowments, but the political and economic dimensions of the endowment phenomenon during the Qajar period have received less attention. This article examines the connection between the political structure of the Qajar period and the phenomenon of endowment. The aim of this research is to demonstrate the political and economic functions of endowments and, based on the historical analysis of endowment deeds, answer the question of what factors drove political elites to extensively endow their assets. The research findings show that many of these individuals endowed all or part of their assets on the brink of their dismissal, and in these circumstances, endowment served not only as a tool to legitimize their social position but also as a means to protect their assets from confiscation. It seems that Qajar officials, on the verge of being removed from power, saw endowment as a tool to preserve their social and economic power and used endowments to maintain their influence. The main sources for this research include endowment deeds and memoirs of political figures. پژوهش‌های بسیاری به کارکرد اجتماعی وقف پرداخته‌اند و ابعاد سیاسی و اقتصادی پدیده وقف در دوره قاجار کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله به بررسی پیوند میان ساختار سیاسی دوره قاجار و پدیده وقف می‌پردازد. هدف این پژوهش این است که نشان دهد وقف چه کارکرهای سیاسی و اقتصادی داشت و با تکیه بر تحلیل تاریخی وقفنامه‌ها به این پرسش پاسخ دهد که چه عواملی نخبگان سیاسی را به وقف گسترده اموال خود سوق می‌داد. یافته‌های پژوهش نشان میدهد که اغلب این افراد در آستانه برکناری، تمام یا بخشی از اموال خود را وقف کرده‌اند و وقف در این شرایط نه تنها ابزاری برای مشروعیت بخشی به موقعیت اجتماعی این افراد بلکه راهکاری برای محافظت از دارایی‌ها در برابر مصادره بوده است. به نظر می‌رسد که مقامات قاجاری در آستانه برکناری، وقف را ابزاری برای حفظ قدرت اجتماعی و اقتصادی خود میدیدند و با استفاده از موقوفات سعی در تداوم نفوذ خود داشتند. منابع اصلی این تحقیق شامل وقفنامه‌ها، خاطرات رجال سیاسی می‌شود. https://www.sanadshenasi.ir/article_242130_c73a369be9acaec7a0c98f76a3d29985.pdf