انجمن علمی تحقیق و تصحیح نسخه های خطی ایران دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی 3116-0492 1 1 2026 03 21 Date Trade and Export during the Pahlavi Era According to Iranian National Archival Documents تجارت و صادرات خرما در دوران پهلوی به روایت اسناد آرشیو ملی ایران 198 218 242129 10.22034/dpr.2026.242129 FA الهام ملک زاده گروه تاریخ اجتماعی و اقتصادی. پژوهشکده تاریخ. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران. ایران. 0000-0001-5287-7427 Journal Article 2025 08 04 Dates are the main agricultural product of the southern regions of Iran, which have long played a vital role in the livelihood of palm growers and the economy of the region. Simultaneously with the establishment of the Pahlavi government and the nationalization of foreign trade with the Soviet Union in 1920, the trade of the northern regions of Iran with the Soviet Union was disrupted and caused great losses to the farmers and merchants of northern Iran. After the establishment of Reza Shah Pahlavi, foreign trade was taken into consideration and efforts were made to compensate for the damage caused. With this aim, paying special attention to dates as a strategic product of the southern regions of Iran. It was one of the first actions of the government to organize the existing situation according to the suggestions and recommendations of the local authorities of Khouzestan province. <br>the government of Iran supported the palm growers in the south. From the summer of 1928/1307, he applied facilities such as exempting foreign buyers of dates from paying taxes. During the Second World War, there was a shortage of food in Iran. As a result, the export of dates from the ports of the Persian Gulf and the Sea of Oman was banned. After the war, the government of Mohammad Reza Shah allowed the export of dates only from Khorramshahr and Bandar Shahpour, and it was possible to export from Bandar Abbas and Minab city only if there was a surplus of dates. The present article, with a descriptive-analytical research method based on the National Archives of Iran documents, examines the above issue. it will evaluate the efforts of Iranian governments to develop the export of dates and the political and economic challenges of the Pahlavi period. خرما محصول اصلی و عمده کشاورزی مناطق جنوبی ایران است که از دیرباز نقشی حیاتی در گذران زندگی نخل‌کاران و اقتصاد منطقه داشته است. همزمان با روی کار آمدن حکومت پهلوی و ملی شدن تجارت خارجی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1920 م، روابط بازرگانی میان نواحی شمالی ایران با شوروی مختل شد و زیان‌های فراوانی به کشاورزان و تاجران شمالی ایران وارد شد. پس از استقرار و تثبیت سیاسی رضاشاه پهلوی، بازرگانی خارجی مورد توجه قرار گرفت و تلاش شد آسیب‌های وارده ترمیم و جبران شود. با این هدف توجه ویژه به خرما به‌عنوان محصول استراتژیک نواحی جنوبی ایران، از نخستین اقدامات حکومت بود که با توجه به پیشنهادات و توصیه‌های مقامات محلی خوزستان به سامان‌دهی وضعیت موجود پرداخت. بدین ترتیب دولت ایران در ازای زیان‌های وارده به کشاورزان شمالی، به حمایت از نخل‌کاران جنوب و تسهیل صدور خرما پرداخت و از تابستان 1307 ش/ 1928 م، خریداران خارجی خرمارا از پرداخت مالیات معاف کرد. <br>در سال‌های جنگ جهانی دوم چون کمبود مواد غذایی در ایران محسوس بود، صادرات خرما از بنادر خلیج‌فارس و دریای عمان ممنوع شد. پس از جنگ، دولت محمدرضا شاه صدور خرما را فقط از خرمشهر و بندر شاهپور آزاد کرد و از بندرعباس و میناب، تنها در صورت وجود مازاد خرما، امکان صادرات وجود داشت.<br>مقاله حاضر ذیل سندپژوهی تاریخی با روش توصیفی- تحلیلی بر پایه اسناد منتشر نشده آرشیو ملی ایران، موضوع صدور خرما مبتنی بر سیاست‌های حکومت پهلوی درباره روند برداشت و صدور خرما بررسی خواهد شد، ضمن این‌که کوشش دولت‌های ایران جهت توسعه و ترویج صادرات خرما با توجه به فراز و نشیب‌های سیاسی و چالش‌های اقتصادی دوره پهلوی ارزیابی می‌شود. https://www.sanadshenasi.ir/article_242129_fdf9874a406dbbe385ab70409394e099.pdf