انجمن علمی تحقیق و تصحیح نسخه های خطی ایران دوفصلنامه علمی مطالعات و پژوهش های سندشناسی 3116-0492 1 1 2026 03 21 leg in the hand of the demon : The vernacular origin of the subtleties of Rostam 7 th Khan's painting in two copies of the Shahnameh in the Herat school پای در دستِ دیو؛ ریشۀ عامیانۀ ظرایفِ سَنَدِ نگارۀ خان هفتم رستم در دو نسخۀ شاهنامه در مکتب هرات 146 167 242127 10.22034/dpr.2026.242127 FA نیلوفرسادات عبدالهی پژوهشگر پسادکتری. گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه خوارزمی. تهران. ایران. 0000-0001-9887-3376 Journal Article 2025 03 11 The details of illustrations in illustrated manuscripts are influenced by various factors and are not only limited to Ferdowsi's narration of the story. Painters were considered to be educated artists who used other factors to make the drawing more attractive in addition to the main narration of the story. The painters who were engaged in drawing pictures for the commissioned copies of the court, although they drew these pictures for the king and kept the copy in the royal library, were influenced by popular literature in the details of some of the pictures. The points hidden in the subtleties of the illustrated manuscripts can be rooted in some popular attitudes to the stories of the Shahnameh, including the narratives of the Naqali scrolls. Two versions of the Herat school can be mentioned among the examples of this illustrated version that were influenced by the heritage of popular literature, especially the Naqali scrolls. These two versions are the versions of Baysonqori and Mohammad Jouki. In these two works, which are related to each other in terms of time, the painting of the killing of the white demon in Rostam's 7th Khan is one of the most famous paintings. In this painting, some details show the artist's influence from popular literature. In this article, considering one of the subtleties of this painting in the two mentioned versions, we have addressed the issue of the influence of the painter on the narrative of a scroll. جزئیات نگاره‌های نسخه‌های خطی مصورِ برگرفته از شاهنامه، از عوامل مختلفی تأثیر می‌پذیرد و تنها محدود به روایت فردوسی از داستان‌ها نیست. نگارگران، هنرمندانی فرهیخته به شمار می‌رفتند که در کنار روایت اصلی داستان از عوامل دیگری هم تأثیر گرفته و برای ترسیم جذاب‌تر از آنها بهره می‌بردند. هرچند نگارگرانی که به ترسیم تصاویر برای نسخه‌های سفارشی دربار مشغول بودند، این تصاویر را برای پادشاه و نگهداری نسخه در کتابخانۀ سلطنتی ترسیم می‌کردند، در جزئیات ترسیم برخی نگاره‌ها، متأثر از ادبیات عامه بوده‌اند. نکات پنهان در ظرایف نگاره‌های نسخ مصور را می‌توان در برخی نگرش‌های عامیانه به داستان‌های شاهنامه از جمله روایات طومارهای نقالی ریشه‌یابی کرد. از نمونه‌های این نسخ مصور که از میراث ادب عامه- به‌ویژه روایت طومارهای نقالی- تأثیر پذیرفته‌، می‌توان به دو نسخۀ شاهنامه در مکتب نقاشی هرات اشاره کرد. این دو نسخۀ مصور و کم‌نظیر، نسخه‌های بایسنقری و محمد جوکی است. در این دو اثر ادبی- هنری که از نظر زمانی با یکدیگر قرابت دارند، نگارۀ کشته شدن دیو سفید در خان هفتم رستم یکی از مشهورترین نگاره‌ها است. در این نگاره، برخی جزئیات، تأثیرپذیری نگارگر از ادبیات عامه را نمایان می‌کنند. در این مقاله با توجه به ظرایف این نگاره در دو نسخۀ یادشده، به مسئلۀ تأثیرپذیری نگارگر از یک روایت عامیانه در طومار نقالی پرداخته‌ایم. https://www.sanadshenasi.ir/article_242127_88f3b47a49ba404151bb30ef6f4aae09.pdf